Bệnh hô hấp gia tăng tại TP.HCM: Cảnh giác nguy cơ chuyển nặng ở trẻ nhỏ

Vào thời điểm giao mùa tại TP.HCM, trẻ nhỏ có thể xuất hiện các triệu chứng hô hấp như ho, sổ mũi hoặc sốt nhẹ. Một số phụ huynh lựa chọn theo dõi trẻ tại nhà và chăm sóc triệu chứng, nhưng cần chú ý nếu tình trạng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Các bệnh đường hô hấp có thể khởi phát với biểu hiện tương tự cảm lạnh. Trong một số trường hợp, nhiễm trùng có thể tiến triển thành viêm phổi, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc trẻ có yếu tố nguy cơ. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ dựa vào triệu chứng ban đầu để đánh giá mức độ bệnh.

Theo bác sĩ Võ Thị Mỷ Duyên, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Việc nhầm lẫn giữa cảm lạnh thông thường và các dấu hiệu sớm của suy hô hấp là một sai lầm phổ biến, bởi nhiều mầm bệnh gây nặng ở trẻ nhỏ không gây ra những triệu chứng rầm rộ ngay từ đầu mà âm thầm tiến triển vào đường hô hấp dưới."

Hiểu rõ các bệnh hô hấp thường gặp và nhận biết dấu hiệu cảnh báo giúp phụ huynh chăm sóc trẻ phù hợp, đồng thời đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời khi cần thiết.

Bệnh hô hấp tại TP.HCM gia tăng ra sao?

Trong giai đoạn chuyển mùa, số ca bệnh hô hấp tại TP.HCM ghi nhận sự gia tăng đáng kể, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế nhi khoa. Thực tế cho thấy, sự thay đổi thất thường của nhiệt độ và độ ẩm không chỉ là yếu tố kích thích mà còn là điều kiện lý tưởng để các tác nhân gây bệnh lưu hành mạnh mẽ hơn trong cộng đồng.

Theo ghi nhận từ các cơ sở y tế, khi lượng bệnh nhi đến khám tăng đột biến, một vấn đề đáng lo ngại là không phải tất cả các ca bệnh đều dừng lại ở mức độ nhẹ; một số trường hợp có thể diễn tiến nhanh thành viêm phổi hoặc xuất hiện tình trạng bội nhiễm vi khuẩn, khiến trẻ phải nhập viện trong tình trạng suy hô hấp. Điều này cho thấy mức độ phức tạp của các tác nhân gây bệnh hiện nay, khi trẻ có thể cùng lúc nhiễm nhiều loại virus hoặc bị vi khuẩn tấn công ngay sau một đợt nhiễm virus.

Những yếu tố nào khiến bệnh hô hấp gia tăng ở trẻ?

Hiện tượng gia tăng ca bệnh hô hấp thường gắn liền với các giai đoạn chuyển mùa, đặc biệt là khi thời tiết thay đổi đột ngột. Các yếu tố môi trường như nhiệt độ, áp suất khí quyển và lượng mưa có liên quan mật thiết đến sự thay đổi mô hình nhập viện vì bệnh hô hấp ở trẻ em.

Tại nhiều khu vực, virus hợp bào hô hấp (RSV), một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ dưới 5 tuổi, thường có đỉnh dịch trùng với mùa mưa. Bên cạnh đó, bệnh viêm thanh khí phế quản cấp (Croup) cũng thường xuất hiện nhiều vào mùa thu đông, đặc biệt ảnh hưởng đến trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi.

Sự kết hợp giữa thời tiết bất lợi và hệ miễn dịch của trẻ nhỏ chưa hoàn thiện khiến đường hô hấp trở thành mục tiêu dễ bị tấn công. Khi niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương do thay đổi thời tiết, các mầm bệnh dễ dàng xâm nhập và nhân bản, dẫn đến các đợt viêm nhiễm cấp tính.

Những trẻ nào có nguy cơ diễn tiến nặng?

Không phải mọi trẻ mắc bệnh hô hấp đều có diễn tiến giống nhau. Có những nhóm đối tượng đặc biệt dễ chuyển từ viêm đường hô hấp trên (URTI) sang nhiễm trùng đường hô hấp dưới (LRTI) nghiêm trọng hơn.

Một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng là tình trạng mang vi khuẩn trong vòm họng. Việc trẻ có các triệu chứng viêm đường hô hấp trên được ghi nhận là yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mang phế cầu (Streptococcus pneumoniae) và tăng mật độ vi khuẩn này trong cơ thể, từ đó dẫn đến nguy cơ cao bị viêm phổi.

Ngoài ra, sự hiện diện của các tác nhân gây bệnh phổ biến trong mùa cao điểm cũng đóng vai trò quyết định:

• Nhóm virus: RSV, cúm A, B, adenovirus và human metapneumovirus (hMPV) là những tác nhân phổ biến. Trong đó, hMPV có thể gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi nặng, chiếm khoảng 5 đến 10% số ca nhập viện vì nhiễm trùng hô hấp cấp ở trẻ em.

• Nhóm vi khuẩn: Các vi khuẩn điển hình như Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae và Moraxella catarrhalis thường gây ra các tình trạng nhiễm trùng nặng.

• Nhiễm trùng hỗn hợp: Việc nhiễm virus đường hô hấp có thể làm tăng nguy cơ bị bội nhiễm vi khuẩn, với tỷ lệ kết hợp viêm phổi do cả virus và vi khuẩn dao động khoảng 20 đến 30%. Đặc biệt, những bệnh nhi bị nhiễm trùng hô hấp cấp tính nặng (SARI) thường ghi nhận sự hiện diện của cả virus và vi khuẩn cùng lúc.

Dấu hiệu nào cảnh báo bệnh hô hấp ở trẻ chuyển nặng?

Khi trẻ bắt đầu có dấu hiệu chuyển nặng, các triệu chứng sẽ không còn dừng lại ở ho hay sổ mũi mà chuyển sang trạng thái suy hô hấp. Phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu cảnh báo để đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Dấu hiệu suy hô hấp cấp ở trẻ em bao gồm:

• Khó khăn trong giao tiếp: Trẻ không thể nói thành câu hoặc không thể nói được do khó thở.

• Kiểu thở bất thường: Thở nhanh, thở gắng sức, co kéo cơ hô hấp (phần ngực lõm sâu khi hít vào) hoặc cánh mũi phập phồng.

• Đáp ứng kém với điều trị hỗ trợ: Đối với trẻ có tiền sử hen hoặc khò khè, nếu thuốc giãn phế quản dạng hít không có tác dụng kéo dài được 4 giờ, đây là dấu hiệu báo động.

Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, trẻ cần được đánh giá chuyên sâu bởi bác sĩ để can thiệp kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp cấp hoặc viêm phổi nặng.

Phụ huynh cần làm gì để phòng bệnh và hạn chế biến chứng?

Việc quyết định khi nào nên tự chăm sóc tại nhà và khi nào cần đưa trẻ đi khám là một thách thức đối với nhiều phụ huynh.

Theo bác sĩ Võ Thị Mỷ Duyên: "Chìa khóa để hạn chế biến chứng không nằm ở việc dùng thuốc sớm, mà nằm ở việc theo dõi sát sao diễn tiến của trẻ. Phụ huynh không nên tự ý dùng kháng sinh khi trẻ mới chớm ho sốt vì đa số nguyên nhân ban đầu là virus, nhưng cũng không được chủ quan bỏ qua những thay đổi nhỏ trong nhịp thở của con."

Để bảo vệ trẻ, phụ huynh có thể thực hiện các bước sau:

• Theo dõi nhịp thở: Quan sát lồng ngực của trẻ khi ngủ hoặc khi nằm yên để phát hiện sớm dấu hiệu thở nhanh hoặc co kéo cơ hô hấp.

• Vệ sinh đường hô hấp: Giữ mũi họng sạch sẽ để giảm tải lượng vi khuẩn hoặc virus cư trú, hạn chế nguy cơ bội nhiễm xuống phổi.

• Tiêm phòng đầy đủ: Thực hiện tiêm chủng theo lịch khuyến cáo để giảm nguy cơ mắc các bệnh hô hấp nặng do phế cầu và cúm.

• Tránh tác nhân kích thích: Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi mịn và những nơi quá đông người trong mùa cao điểm bệnh hô hấp.

Khi trẻ có dấu hiệu sốt cao không hạ, ho kéo dài hoặc xuất hiện bất kỳ dấu hiệu suy hô hấp nào, cần đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa nhi để được chẩn đoán chính xác bằng các phương pháp lâm sàng hoặc xét nghiệm phù hợp.

Việc nhận diện sớm các dấu hiệu chuyển nặng và không chủ quan trước những cơn ho chuyển mùa là điều cha mẹ nên đặc biệt lưu ý trong bối cảnh bệnh hô hấp ở trẻ em tại TP.HCM đang gia tăng.

Phụ huynh có thể đưa trẻ đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn các loại vắc xin phòng bệnh hô hấp phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ. Chủ động tiêm chủng theo khuyến cáo giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh truyền nhiễm và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.